Jak to się robi za Wielką Wodą

Legia pierwsza w tabeli, przeciwnicy tracą punkty - pod względem piłkarskim czasy dla kibica Legii dawno nie były tak dobre. Nie mam zamiaru wpisywać się w ogólny ton medialnych dyskusji po wczorajszym meczu i na siłę czepiać się Danijela Ljuboi; zamiast tego proponuję tekst wpisujący się, mam nadzieję, w trwającą od jakiegoś czasu na łamach Czarnej-eLki dyskusję dotyczącą związków emocjonalnych na linii kibice-drużyna oraz tego, jakie przełożenie na współczesny sport zawodowy ma infrastruktura w postaci choćby stadionów.

Współtworzący tę zacną stronę Senator przypominał niedawno toczone w Polsce jeszcze parę lat temu dyskusje o tym, jak to "nowe stadiony wpłyną na rozwój piłki, frekwencję i w ogóle będzie Europa", żeby następnie dość smętnie zauważyć: "Stadiony europejskie kluby dostały albo od nas - społeczeństwa (Poznań, Wrocław, Gdańsk), albo od miast (Warszawa, Kraków x2, Kielce, Lubin). Mimo tego brak chętnych w inwestowanie w piłkę nożną." Następnie Krzysztof - że pozwolę sobie go tak zdekonspirować - rozważa możliwe przyczyny takiego stanu rzeczy, powołując się m. in. na kryzys gospodarczy czy negatywne publicity naszego ukochanego sportu. Sądzę, że w tym kontekście warto przyjrzeć się temu, jak podobne kwestie wyglądają w Stanach Zjednoczonych, których ligi koszykówki, futbolu amerykańskiego, hokeja czy baseballu powszechnie wskazuje się jako szczytowe osiągnięcia sportu zawodowego.

Ważne zastrzeżenie - choć powszechnie uważa się, że za tytułową Wielką Wodą liczy się tylko zwycięstwo (w odróżnieniu choćby od Igrzysk Olimpijskich nikt nie przyznaje tam srebrnych czy brązowych medali), bliższe rzeczywistości wydaje się stwierdzenie, że na pierwszym miejscu stawiane są równe szanse. Kiedy ktoś spełni już wszystkie kryteria formalno-finansowe konieczne do uczestnictwa w danej lidze zawodowej, ta liga zrobi naprawdę wiele, żeby umożliwić mu skuteczną rywalizację w jej ramach. Rozwiązania są różne, od centralnego rozdziału części zysków generowanych przez wszystkie kluby (wyobraźcie sobie, że Real Madryt musi się dzielić zyskami marketingowymi z kontraktu z Cristiano Ronaldo z, dajmy na to, Levante), poprzez mniej lub bardziej "sztywne" limity płacowe (zarówno górne, jak i dolne - wyobraźcie sobie, że Augsburg musiałby płacić zawodnikom nie mniej niż 90% kwoty wydawanej na kontrakty zawodników Bayernu Monachium), aż po nader skomplikowane systemy draftu, w ramach którego przed każdym sezonem ligi zawodowe zasilają najbardziej obiecujący zawodnicy z lig akademickich czy zagranicy, najczęściej na zasadzie według której jako pierwsi wybierają ci, którzy byli w ostatnim sezonie najsłabsi (wyobraźcie sobie, że Rafał Wolski trafia z Jastrzębia Głowaczów nie do Legii, która go wypatrzyła, tylko do spadkowicza z Orange Ekstraklasy w sezonie 2007/08, Widzewa Łódź).

Prawda, że trudno to sobie wyobrazić? Za oceanem pozycja menedżera sportowego wymaga naprawdę dużej wiedzy, wieloletniego doświadczenia i ścisłej specjalizacji. Niewątpliwym minusem takiego skomplikowania systemu są poważne problemy z rozwiązywaniem potencjalnych sporów, które często skutkują tzw. lockoutami, czyli przerwami w normalnym funkcjonowaniu tych lig. Tylko w 2011 roku lockouty doprowadziły do poważnych perturbacji w okresie przygotowawczym NFL (ligi futbolu amerykańskiego) oraz skrócenia sezonu NBA (ligi koszykówki), a spory między władzami klubów a zawodnikami udało się rozwiązać w obu przypadkach głównie dzięki wiszącym nad obiema stronami konfliktu mieczem Damoklesa w postaci odwołania sezonu, na czym straciłyby one kwoty liczone w miliardach dolarów.

Kolejnym niewyobrażalnym (a przynajmniej nieakceptowalnym) dla większości kibiców piłkarskich w Polsce elementem stałym lig zawodowych w USA jest płynna przynależność klubów do lokalnych społeczności. Szczególne "zasługi" ma tu liga hokejowa NHL, która w połowie lat 90-tych XX wieku zaczęła prowadzić świadomą politykę mającą na celu przeniesienie hokeja z zakochanych w nim, lecz słabych liczebnie i finansowo kanadyjskich rynków na bogate południe USA. Polityka ta zakończyła się w dużej mierze niepowodzeniem, gdyż choćby na pustyniach Arizony zwyczajnie nie ma dość osób zainteresowanych tym sportem, żeby utrzymywanie tam drużyn miało sens z punktu widzenia finansów. Phoenix Coyotes - dawni Winnipeg Jets - zbankrutowali i są obecnie utrzymywani w dużej mierze za pieniądze ligi oraz miasta Glendale, w którym występują; z drugiej strony hokej wrócił w tym sezonie do Winnipeg, pod historyczną nazwą Jets... tyle, że jako kontynuator kolejnego nieudanego południowego eksperymentu, Atlanty Thrashers, klubu wykupionego przez rozmiłowanych w hokeju Kanadyjczyków.

Równie ciekawie dzieje się w najpopularniejszej w Stanach lidze NFL. W latach 90-tych zasłużony dla rozwoju futbolu amerykańskiego zespół Houston Oilers na tle nieporozumień między swoim właścicielem a miastem Houston wokół budowy nowego stadionu został przeniesiony do Tennessee, gdzie występuje od tej pory jako Tennessee Titans. Ten ostatni przykład sprowadza nas zdecydowanie bliżej polskiego piłkarskiego grajdołka. Dobrze przecież znamy mniej lub bardziej szalonych właścicieli klubów grożących, że zabiorą swoje zabawki, jeśli miasto nie spełni ich zachcianek (Józef Wojciechowski również pod tym względem naśladuje amerykańskie wzorce). Nie inaczej było ostatnio w drużynie NBA Sacramento Kings czy w drużynie z NFL, Minnesota Vikings. W pierwszym z tych przypadków doszło do tymczasowej ugody i klub pozostanie jeszcze na co najmniej sezon w Sacramento; w drugim przypadku stan Minnesota, lokalne hrabstwo i klub zawarły wreszcie, po 5 latach skomplikowanych negocjacji, porozumienie w sprawie budowy nowego stadionu futbolowego.

Ten przypadek warto przeanalizować dokładniej, zwłaszcza w kontekście stadionów budowanych ostatnio masowo w Polsce. Aktualny obiekt, na którym grają Vikings, to Hubert H. Humphrey Metrodome w Minneapolis, oddana do użytku w 1982 roku gigantyczna hala na 64 tys. miejsc (w przypadku NFL - dla innych sportów ze względu na różną konfigurację placu gry liczba miejsc bywa inna), która w naszym kraju uchodziłaby zapewne jeszcze przez dziesięciolecia za szczyt osiągnięć inżynieryjnych. Problemem w przypadku Metrodome jest jednak umowa między właścicielem obiektu a klubem - co prawda właściciel ten od blisko dekady zrzeka się należnego mu z tytułu tejże umowy czynszu w wysokości 4 mln dolarów rocznie, ale ma za to prawo do niemal 10% zysków ze sprzedaży biletów i jedzenia/picia w dni meczowe oraz całkowite prawa do sprzedaży nazwy stadionu oraz wszelkich reklam. Teraz pomyślmy o urzędnikach z warszawskiego ratusza śliniących się na myśl o pieniądzach z kontraktu na Pepsi Arenę, wszystkich stadionowych kontraktów reklamowych Legii oraz 10% wszystkich przychodów klubu ze sprzedaży biletów, lóż, jedzenia i picia. Chyba u nas umowa jest jednak nieco korzystniejsza

Dodatkowym czynnikiem przyśpieszającym działania w Minneapolis było ubiegłoroczne zawalenie się dachu hali Metrodome z powodu nadmiaru zalegającego na nim śniegu. Vikings byli zmuszeni do rozegrania paru meczów na obiekcie zupełnie innej klasy, a obie strony trwających od lat negocjacji w sprawie budowy nowego stadionu trafiły pod pręgież opinii publicznej. Ostatecznie zawarto umowę na budowę stadionu za blisko miliard dolarów; tutaj z kolei trzeba przyznać, że Legia - i różni inni polscy beneficjenci ostatniej fali stadionowego budownictwa - wynegocjowała warunki znacznie lepsze od amerykańskiego klubu; w myśl ostatniego porozumienia Minnesota Vikings pokryje blisko 40% kosztów budowy, kolejne 35% sfinansuje (ze środków uzyskanych przez podniesienie podatku od sprzedaży obowiązującego wszystkich mieszkańców!) hrabstwo Ramsey, a dalsze niemal 30% - stan Minnesota.

Znacznie prostszy jest układ na najmniejszym rynku ligi, w Green Bay. Tamtejsi Packers są jedyną drużyną NFL, której właścicielem może zostać każdy. Kiedy władze klubu uznały, że wiekowy, ale i niezwykle zasłużony historycznie stadion Lambeau Field warto by zmodernizować, dodając kilka tysięcy miejsc i różne inne usprawnienia w rodzaju telebimów przekazujących obraz w wysokiej rozdzielczości, po prostu ogłosiły kolejną już w historii klubu emisję akcji, które może kupić każdy Amerykanin (i niektórzy Kanadyjczycy). Sprzedaż akcji w latach 1923, 1935 i 1950 pomogła klubowi utrzymać się przy życiu w sytuacji, w której inne kluby operujące na podobnie małych rynkach (w mieście Green Bay mieszka obecnie ok. 105 tys. osób) masowo bankrutowały. Kolejną emisję akcji zorganizowano w roku 1997. W ramach najnowszej każdy mógł kupić za 250 dolarów akcję pozbawioną wartości finansowej - w zasadzie można ją tylko oprawić w ramki i powiesić nad kominkiem. Posiadanie akcji klubu nie daje nawet żadnych przywilejów w zakupie biletów (a w Green Bay jest to akurat sprawa dość istotna, bo karnety przekazywane są tam z dziadka na wnuczka niczym najcenniejsze pamiątki rodzinne, a na liście oczekujących na karnet jest ponad 100 tys. nazwisk). "Nie mogliśmy przegapić takiej okazji. To Packers. Chcę być ich współwłaścicielem. Chcę być częścią tego klubu" - mówi cytowana przez Sports Illustrated 60-letnia Connie Overmier. Klub w ciągu półtora miesiąca zgromadził w ten sposób 67 milionów dolarów.

Wydaje się, że największą różnicą między "tu" a "tam" jest zaangażowanie lokalnych społeczności. Całe stany Minnesota czy Wisconsin żyją wszystkim, co związane z ich drużynami. Meczami Legii żyje parę procent lokalnej populacji, co z automatu daje władzom klubu znacznie gorszą sytuację przetargową. Ilu fanów Legii kupiłoby jej akcje mając świadomość, że nie mają one żadnej wartości, że nie da się ich później z zyskiem odsprzedać, że nie dają im one żadnego wpływu na jakiekolwiek działania klubu? Który dyrektor stołecznej drużyny mógłby powiedzieć "Byłem nieco zaskoczony, ale prawdę mówiąc żaden aspekt pasji i lojalności naszych fanów nie jest już w stanie mnie zaskoczyć" - tak, jak powiedział prezes Green Bay Packer, Mark Murphy?