Zezem. Osły Temidy cz. 1

Trener Kazimierz Górski kiedyś tak był powiedział: "Żyjemy w demokratycznym kraju, gdzie jest wolność słowa i każdy ma prawo do krytyki. I ja z tego prawa korzystam i o sędziach nie wypowiem ani słowa". Ja takich oporów nie mam i te kilka poniższych zdań będzie o osobniku, który najbardziej drażni kibiców.

W ręku lub ustach trzyma gwizdek, symbol swojej władzy, a w kieszonce na piersi kolorowe kartoniki. To sędzia, arbiter rozstrzygający wszelkie spory, człowiek, którego decyzje na boisku są niepodważalne, których nikt nie ma prawa zmienić. Sędzia jest tym, który musi podejmować niepopularne decyzje, prowadzić grę, karać zawodników, uznawać bramki lub ich nie uznawać, zarządzać rzuty wolne i karne - krótko mówiąc rządzić. Na koniec, sporządzając protokół z zawodów, sędzia musi ocenić zachowanie publiczności. Sędzia nie pozwala nikomu wejść na boisko dopóki gra nie zostanie przerwana, jak również dyscyplinuje trenerów. Czyż można się dziwić, że sędziowie nie zyskują sympatii ani widzów, ani widowni, ani piłkarzy? Pełnią trudną, niewdzięczną rolę, zawsze się komuś narażając. Osobnik ten biega po boisku i wedle opinii wielu kibiców nie nadąża za akcją, przerywa grę w momentach najmniej odpowiednich, nie gwiżdże kiedy powinien. Po prostu przeszkadza naszym chłopakom usiłującym trafić piłką do wrażej bramki.

Spójrzmy jednak obiektywnie na wysiłek człowieka z gwizdkiem. Najpierw musi być zdrowy, ukończyć kursa niektóre, ganiać po różnych śmiesznych boiskach, być ocenianym, stale się doskonalić, zaliczać sprawdziany fizyczne i testy wiedzowe. I czekać na awanse, które wszystkim dane nie są. Zanim zaczną się zawody, arbiter wyznaczony do ich prowadzenia musi: sprawdzić czy płyta boiska nadaje się do gry, wybrać piłki do rozegrania spotkania, sprawdzić tożsamość zawodników, ich ubiór, a szczególnie buty oraz karty zawodników oraz kartę zdrowia, odebrać od kierowników wypełnione ze składami drużyn, omówić zasady prowadzenia meczu z asystentami, kapitanami, trenerami i kierownikowi drużyn, jak również zasady przyjmowania od kapitanów protestów. Tak więc już pół godziny przed meczem sędzia wykonuje pracę, której kibic nie widzi.

Obowiązki sędziego w czasie meczu określone są głównie w artykule V przepisów gry. Wymienię tylko czasowniki rozpoczynające poszczególne punkty: czuwać, powstrzymywać, mierzyć, przerywać, udzielać, nie zezwalać, wstrzymywać, wykluczać, dawać sygnał, rozstrzygać. Gdy mecz jest 'letni', a jego stawka niewielka, sędzia ma łatwiejsze zadanie. Ale gdy jedna bramka decyduje o wyniku, albo co gorsze o spadku lub awansie, o zakwalifikowaniu się do rozgrywek międzynarodowych, o wyjeździe na mistrzostwa - sędziemu wypada tylko współczuć. Po meczu musi wypełnić formularz czyli sprawozdanie z zawodów. Grubo ponad dwie godziny sędzia znajduje się w niesłychanym napięciu. Ma do pomocy swoich asystentów, ale decydować musi sam. Sędziego można lubić lub nie, ale powinno się go szanować choćby dlatego, że bez niego nie może się odbyć żadne spotkanie.

Wszystko zaczęło się zaczęło się w dziesięć lat po wprowadzeniu pierwszego zbioru przepisów gry w piłkę nożną tzw "Zasad Cambridge". To w 1873 roku wprowadzono na plac neutralnego sędziego, który mógł interweniować tylko na żądanie stron /wcześniej każda drużyna miała swojego rozjemcę/. W 1874 roku dano mu prawo do usunięcia zawodnika z boiska, a w 1878 roku wyposażono w gwizdek. Poddawany krytyce był jednak zawsze. Z reguły niesłusznie. Dziś rzadkością jest to co przydarzyło się panu Grzegorzowi Aleksandrowiczowi, który zaczął w gazecie pisać o piłce i dodawał zdania o sędziach ze słowami: "dobry", "słaby", "znakomity". Szef działu sportowego te przymiotniki skreślał, a na zadane pytanie dlaczego, odparł: "To w twoim interesie. Z jakiego powodu uzurpujesz sobie prawo do oceny sędziów? Czy masz po temu odpowiednie kwalifikacje?". Pan Grzegorz odparł: "Nie, ale trenerzy, publiczność, koledzy...". "Wiem co masz na myśli, lecz nie radzę ci polegać na opinii tych ludzi, bo ona często jest subiektywna i nie poparta żadną wiedzą. zróbmy tak, jak skończysz kurs, posędziujesz trochę meczów, to nie będę ci skreślał". Łza się w oku kręci, ale takie to były czasy. Szacunek dla fachowości był w cenie. Pan Aleksandrowicz wspomina też jak jak po wojnie starał się w PZPN ulżyć ciężkiej doli sędziów. Nie mieli oni bowiem ryczałtów za prowadzenie zawodów, ani obowiązkowej ochrony ze strony organizatora, ani ubezpieczenia, a za to mnóstwo problemów z widzami, piłkarzami i działaczami. Ubezpieczenia wprowadzono pod koniec lat pięćdziesiątych, bo wcześnie takie próby torpedowano mówiąc, że „przecież jeszcze żadnego sędziego nie zabito". W Polsce, podobnie jak w świecie, dopiero w połowie lat pięćdziesiątych wprowadzono egzamin teoretyczny i praktyczny oraz ujednolicono interpretację. Przed wojną  i wiele lat po sędziowie byli wyznaczani do prowadzenia zawodów przez PZPN zależnie od trudności meczu /tu lepsi/ i bliżej miejsca zamieszkania. Sędziowie np. z Warszawy sędziowali mecze w Warszawie, z Krakowa w Krakowie itd. Jednak działacze różnych klubów mający z reguły słabe pojęcie o sporcie wprowadzili nieufność do uczciwości sędziów i ich obiektywizmu i ten zwyczaj zlikwidowano. Dalszym etapem podważania autorytetu sędziów było wprowadzenie kwalifikatorów. Nie potrafiłem zrozumieć jak można z jednej strony dawać sędziom do ręki przepisy, które czynią go jedynym wyrokującym, a z drugiej wszelkimi sposobami osłabiać tę jego decyzyjną moc. Na szczęście kilka lat temu zniesiono kwalifikatorów, a obecny Szef Kolegium potrafi pryncypialnie stanąć w obronie sędziów. Bo głównym wrogiem sędziów stały się media, a zwłaszcza telewizja i jej rosnące możliwości techniczne. Dziś nadal sędzia ma swoje boiskowe prerogatywy i w czasie meczu i po nie można mu nic zrobić. Ale za to w telewizyjnym studiu podczas transmisji i po niej, a i owszem. Skrót taki, pokaz z i innej strony, z piętnastu kamer, aby wykazać jak bardzo się mylił, jak nie widział, jak nie zareagował, jak wypaczył. Oczywiście bez powołania się na przepisy, bo po co? Ich znajomość by przeszkadzał w krytykanctwie. W nich stoi,że sędzia musi podejmować decyzje, nie kamera, nie kibice, nie pismaki - ale kto by się tym przejmował. Im ostrzej piętnujemy, tym lepiej się czujemy. Jaki on głupi, a jacy my mądrzy. Tylko refleksji brak. Niewiele wnoszą wyjaśnienia pana Sławomira Stempniewskiego, bo są mało oglądaną musztardą po obiedzie. A może by tak przed wpuszczeniem różnych mędrków na wizję zrobić im sprawdzian ze znajomości przepisów i nieuków wygnać. Tylko kto by wtedy komentował?

Sędzia piłkarski lekko nie ma. W rozstrzygnięciu każdej wątpliwej sytuacji kibic wini sędziego. Pora więc oddać im głos. Poprzedni szef Kolegium w jednym z wywiadów stwierdził, że zachowanie kibica na zawodach jest zależne od stopnia zaangażowania w problemy piłkarskie. Pod określeniem "zaangażowanie"  rozumiał on zarówno zainteresowanie hobbystyczne piłkarstwem, jak również znajomość przepisów i założeń taktyczno -technicznych gry. Ten kto jest uzbrojony w taką wiedzę potrafi chociaż wczuć się w położenie sędziego. Drugim, jego zdaniem, ważkim elementem wpływającym na reakcję widowni jest postawa piłkarzy, poziom ich wyszkolenia, aktualna forma, fair play i wola zwycięstwa. Gdy pod względem sportowym gracze zdają egzamin widownia jest usatysfakcjonowana i stara się swoim zachowaniem dostroić do poziomu widowiska. Jeden z byłych sędziów /nazwisko pominę/ powiedział: "Zbyt często stadion jest u nas miejscem ujawniania chamstwa, szowinizmu i ukazywania oblicza człowieka jaskiniowego. Są ludzie, niby kibice, którym powinno się zabronić chodzenia na mecze. Szczególnie tym, którzy przed wejściem wzmacniają się alkoholem. Tacy nigdy nie będą prawidłowo odbierać tego co dziej się pomiędzy dwiema bramkami.”