Zezem. W kalejdoskopie cz.14.

W ostatnim czasie toczyć się zaczyna poważna dysputa o pryncypiach leżących u podstaw ustrojowych państwa z implikacjami w postaci obowiązków władz każdego szczebla wobec obywatela i społeczeństwa. Na niwie piłkarskiej znalazła ona swoje odbicie w postaci pytania jakie zadali studenci SGH prezesowi Leśnodorskiemu podczas spotkania: jak ocenia fakt, że np. Wrocław łoży na utrzymanie drużyny piłkarskiej? /z intencją, że to źle/.

Prezes odparł, że sytuacji finansowej Ślaska nie zna, ale zaangażowanie władz samorządowych ocenia pozytywnie i żałuje, iż Warszawa tego nie czyni. O tych i o dalece dalszych implikacjach pytania są w istocie szukaniem odpowiedzi na to czym jest własność, co to jest liberalizm i po co nam potrzebna demokracja?

Zanim te kwestie wyjaśnię zacznę od stwierdzenia, że w Polsce powyższe zagadnienia zostały ograniczone do kultu rynku i przyjęte jak wiele ideałów w kraju peryferyjnym i pozostającym na uboczu głównego nurtu cywilizacyjnego zachodu w postaci wulgarnej, sprymitywizowanej i spłaszczonej. Ten nurt scalił w jedno dorobkiewicza ze znacznie  starszą pogardą wobec tego komu się w życiu gorzej powodzi, kto ma gorszy samochód i kogo nawet na jedzenie nie stać. Nie stać? Sam sobie winien. Frajer. Pseudoliberałowie są bezpośrednio odpowiedzialni za samouwielbienie bogaczy i pogardę wobec innych, za stworzenie z rynku złotego cielca, który decyduje kto jest lepszy. Życzliwie mogą doradzić zmianę pracy, albo nieposiadanie dzieci. W tym kontekście mieści się, oczywiście na innym poziomie, niepomaganie sportowi: jak nie zarabia to niech zdycha. Tylko że to nie ma nic wspólnego z zasadami nowoczesności i odsyła nas w czasy zamierzchłe, w których człowiek i jego prawa kardynalne się nie liczyły. A to wszystko pod pozorem ideologicznym, a właściwie demagogicznym.

Rozpocznę od własności. Przez wieki był to atrybut władzy suwerena. On był źródłem własności i jej jedynym dysponentem. Przez własność rozumiano tylko własność ziemi. Dopiero (albo już) w XIII wieku św. Tomasz z Akwinu dokonał niejako prywatyzacji własności, określając ją jako prawo należące do praw cywilnych przysługujących obywatelowi. On jako pierwszy od czasów rzymskich uzmysłowił, że do prawa własności przynależy nie tylko prawo posiadania, korzystania z rzeczy i pobierania z niej pożytków, ale i prawo dysponowania rzeczą czyli dokonywanie jej sprzedaży. W tym sensie był on prekursorem kapitalizmu. Dokonał też znaczącego rozróżnienia wykonywania prawa własności na jej indywidualną i prywatnopubliczna odmianę. Inny charakter ma bowiem własność np. grzebienia służącego tylko konkretnej osobie, a inny własność ziemi, której płody służą zaspakajaniu potrzeb żywnościowych wielu ludzi. Aż do czasów II wojny światowej podkreślany przez niego prymat własności prywatnej był kanonem oficjalnej nauki Kościoła i praktyki gospodarczej większości krajów. Po kataklizmie wojennym pojawił się kierunek zwany neotomizmem, który wobec, że prawo własności jest prawem cywilnym i jako takie podlega takim samym demokratycznym regulacjom jak inne tego typu prawa, uznał je za prawo demokratycznych władz. To ustawodawca ustala ochronę dla własności prywatnej, państwowej, samorządowej czy spółdzielczej, żadnej z nich nie wyróżniając i pozwalając, aby każda z nich mogła zaspakajać dobro ludzi w zakresie do jakiego jest powołana. Także kościół w konstytucji „Gaudium et spes” papieża Pawła VI z 1965 roku zajął identyczne stanowisko. Jest to zgodne z nowoczesnym ujęciem prawa natury jako prymatu rozumu praktycznego służącego ludziom, a nie jakiejkolwiek ideologii czy innej dętologii.

Liberalizm jest tą ideą, którą najbardziej w naszym kraju zwulgaryzowano. Jego początków upatruje się w poglądach angielskiego filozofa Johna Locke, która w początkach XVIII wieku uznał, że wszyscy ludzie mają prawo do wolności, a państwo ma im tę wolność gwarantować. W drugiej połowie XVIII wieku wraz z rozwojem gospodarki przemysłowej i jej próbami ograniczania przez feudałów ziemskich najpierw fizjokrata francuski  Gournay w 1758 roku sformułował zawołanie „laiisez faire” co oznacza „Pozwólcie działać”, a w 1756 roku Adam Smith napisał  pracę „Badania nad natura i przyczynami bogactwa narodów”. Obaj uznawani są za protoplastów tzw. liberalizmu gospodarczego. Liberalizm doznał największego rozkwitu w XX wieku, a jego zasady wyartykułowane  przez prezydenta USA Franka Delano Roosevelta zostały przyjęte przez cały demokratyczny świat. Brzmią one: ”Wolność to jest wolność od braku wolności głoszenia dowolnego poglądu. Wolność to jest wolność od braku wolności wyznawania dowolnej religii. Wolność to jest wolność od strachu. Wolność to jest wolność od biedy i niedostatku”. Oznaczają one wolność osobistą człowieka, wolność polityczną, światopoglądową i ekonomiczną, ale też wskazują na to, że tak pojęte wolności muszą mieć rzeczywisty, a nie li tylko deklaratoryjny charakter. Tak więc np. partie polityczne muszą mieć środki na swoje działanie, podobnie jak kościoły, w postaci bądź dotacji lub zwolnień podatkowych, a np. system podatkowy musi zapewniać kwotę nieopodatkowaną wystarczająca na utrzymanie. Liberałowie uważają, że państwo i jego agendy są potrzebne i ma to być państwo silne, bo tylko takie ochroni nasze wolności. Ale tego silnego państwa ma być jak najmniej. Aby go było jak najmniej musi ono mieć tylko tyle pieniędzy, ażeby mogło wykonać skutecznie to do czego jest powołane. Reszta pieniędzy musi pozostać w rękach obywateli, gdyż oni lepiej wiedzą jak nimi rozporządzać. Za dużo środków w rękach władz to rozrost biurokracji i zbędnych funkcji, często kosztem wolności ludzi. Dlatego państwo musi nauczyć się działać racjonalnie.

I tu przechodzimy do określenia tego co jest demokracją. W nowoczesnym ujęciu określa się ją nie tylko jako proste przetłumaczenie z greckiego, czyli władzę ludu, ale dodaje się dwa równoważne i równorzędne człony czyli władzę dla ludu i poprzez lud. Same demokratyczne wybory to za mało dla określenia, że jakieś kraj jest demokratyczny. Przy czym wybory takie, aby uznane były za wolne muszą mieć trzy przymiotniki: powszechne, równe i tajne. Władza przez lud oznacza, że władze publiczne sprawują ją  na rzecz większości obywateli przy pomocy prawa, respektując uprawnienia mniejszości i stosując w praktyce zasady sprawiedliwości. Zaś władza poprzez lud to z kolei tworzenie wspólnoty, która kieruje się zasadami solidaryzmu społecznego w postaci pomocniczości i proporcjonalności ponoszenia nakładów na dobro wspólne w stosunku do dochodów.

Jak wykazują wszystkie badania mające za przedmiot majątek narodowy w przeliczeniu na obywatela, wielkość PKB  na członka społeczeństwa i wartość  jego siły nabywczej, to  pod tymi względami wyróżnia się niewiele ponad 20 państw. I tak się dziwnie składa, że biorąc pod uwagę parametry formalne demokracji, są to dokładnie te same państwa. Oznacza to, że tylko obywatele państw w pełni demokratycznych żyją w dobrobycie. I że państwa nie respektujące zasad demokracji dobrobytu osiągnąć nie są w stanie.

Powyższe rozważania o własności, liberalizmie, demokracji można odnaleźć w różnych opracowaniach i tekstach źródłowych. Ja zainteresowanym polecałbym prace: prof. Marii Szyszkowskiej „Zarys filozofii prawa”, prof. Władysława Kuleszy i prof. Piotra Winczorka ”Demokracja na początku XXI wieku”, prof. Arno Anzenbachera „Wprowadzenie do chrześcijańskiej etyki społecznej”.

Dopiero na tym tle można zasadnie wieść dyskurs o tym czym np. powinny zajmować się samorządy i na jakie cele wydawać środki. Odpowiedz jest krótka: nie na cele związane z realizacją ideologicznej frazeologii czy to lewicowej czy to prawicowej, ale na to co jest naprawdę ważne dla danej społeczności, bo to ona wybrała władze, aby zaspakajały jej potrzeby, oczywiście w miarę posiadanych środków finansowych. Ponieważ kilku komentatorów na tej stronie wie lepiej na co samorządy maja przeznaczać środki to ukażę czy warto o finansowanie klubów w ogóle kruszyć kopie. A więc po kolei:

-Śląsk Wroclaw – budżet miasta na 2015 rok 4 mld 175 mln zł, budżet klubu 24 mln, z tego dotacja od samorządu 6 mln zł. Stanowi to ok.0,15 % budżetu miasta. Na koniec października klub miał 2 mln zł zysku. Miasto ma 50,2 % akcji klubu.
-Piast Gliwice - budżet miasta 1 mld 476 mln zł, budżet klubu ok. 21 mln, z tego dotacja samorządu 10,5 mln zł co stanowi ok. 0,8 % budżetu miejskiego. Miasto ma 66% akcji klubu.
-Korona Kielce – budżet miasta 1 mld 116 mln zł. Budżet klubu ok.16 mln zł. Dotacja dokładnie 7 mln 800 tys zł, co stanowi ok.0,7% budżetu miasta. Miasto ma ok. 90% akcji klubu i chce sprzedać posiadane akcje.
-Podbeskidzie Bielsko Biała - budżet miasta 762 mln zł. Budżet klubu ok.13 mln zł. Dotacja 7 mln zł, co stanowi ok.0,9 % budżetu miasta. Miasto chce sprzedać posiadane ok. 60% akcji.
-Górnik Zabrze – budżet miasta 832 mln zł. Budżet klubu ok.14 mln zł z czego miejska dotacja 4 mln zł co stanowi ok. 0.5% budżetu miasta. Na koniec 2014 roku klub był zadłużony u różnych wierzycieli na kwotę 32 mln zł. Współwłaściciel klubu firma „Allianz” mająca 25% akcji /resztę ma miasto/ zobowiązała się do niewindykowania wierzytelności na kwotę  8 mln zł. Na resztę /24 mln zł/ miasto wypuściło obligacje, które wykupiło, spłacając wierzycieli. Winę za zadłużenie ponosi miasto Zabrze, które na czas budowy zamknęło stadion, odcinając dopływ pieniędzy od kibiców i reklamodawców i nie zwiększając  dotacji. Miasto nie ma w najbliższych planach prywatyzacji klubu.

A teraz Warszawa, o czym mówił nasz prezes. Budżet Miasta na 2015 rok 14 mld 867 mln zł. Dotacja klub 0 zł. Opłaty klubu na rzecz miasta nieco ponad 12 mln zł rocznie.

Jak konkluzja, zapytacie? To własność, demokracja, liberalizm jest dla ludzi, a nie ludzie dla różnych poglądów, ideologii czy punktów widzenia.